Trybunet.pl | Kompendium wiedzy prawnej >> Prawo karne >> Prawo karne: czego dotyczy?

Prawo karne: czego dotyczy?

Prawo karne: czego dotyczy?
19:30 17/02/2017

Prawo karne — obok prawa cywilnego, prawa pracy oraz kilku innych — jest jedną z najbardziej ogólnych kategorii różnicujących wewnętrznie rozległy obszar wiedzy prawniczej.

Jakie zjawiska obejmuje prawo karne i na jakie podkategorie się dzieli?

Prawno karne tym się różni od pozostałych dziedzin prawa, że o ile inne subdyscypliny odpowiadają na pytanie, co robić wolno, o tyle ono określa czyny, których robić nie wolno. Ponadto ustala kary grożące za popełnienie tychże czynów; dzielą się one, najogólniej biorąc, na pieniężne oraz związane z ograniczeniem bądź zupełnym pozbawieniem wolności. Czyny zabronione nazywa się w nomenklaturze prawniczej (jak również w języku powszechnym) przestępstwami. Na podstawie kryterium przedmiotu regulacji wyróżnia się następujące podkategorie prawa karnego:

a) prawo karne materialne — obejmuje zespół przepisów prawnych określających czyny będące przestępstwami, warunki ponoszenia odpowiedzialności za te czyny oraz środki karne stosowane wobec osób, które się tych czynów dopuściły,

b) prawo karne procesowe — obejmuje zbiór regulacji prawnych normujących przebieg procesów karnych,

c) prawo karne wykonawcze — obejmuje zespół przepisów normujących wykonywanie kar oraz określających środki karne i zabezpieczające, stosowane wobec osób, które dopuściły się przestępstwa; przy czym te pierwsze stosuje się wobec osób poczytalnych, którym można przypisać odpowiedzialność za popełnione czyny, te drugie natomiast wobec osób, które popełniły przestępstwo w stanie niepoczytalności (będącej efektem choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych).

 

Więcej na temat prawa karnego znajdziesz oczywiście w odnośnej literaturze. Książki z zakresu prawa karnego podzielić można z grubsza na propedeutyczne, których celem jest przybliżenie czytelnikowi podstawowych wiadomości z tej dziedziny, oraz specjalistyczne, przeznaczone dla osób posiadających już w niej pewne rozeznanie. Skoro czytasz ten artykuł, najpewniej stawiasz dopiero swoje pierwsze kroki jako adept wiedzy prawniczej, dlatego też większy pożytek przyniesie ci niewątpliwie lektura tych pierwszych.

 

Po co prawo karne w ogóle jest?

  • Skoro prawo karne zostało powołane do istnienia i obowiązuje we wszystkich praworządnych społeczeństwach, najwyraźniej stanowi ono odpowiedź na jakieś ludzkie potrzeby. Zdaje się, że główną jego funkcją jest przeciwdziałanie, zapobieganie przestępczości. Świadomość grożących za popełnienie określonego czynu kar skutecznie powstrzymuje przed dokonaniem go. Jest to funkcja prewencyjna prawa karnego

  • Niemniej istotną potrzebą jest chęć ukarania tego, kto dopuścił się popełnienia przestępstwa. Wymierzenie kary jest w takim ujęciu zadośćuczynieniem za dopuszczenie się czynu niedozwolonego (funkcja sprawiedliwościowa).

  • Prawo karne stoi na straży cenionych przez daną społeczność dóbr (duchowych i materialnych). Na tym polega jego funkcja ochronna.

  • Prawo karne służy również naprawieniu zła, które zostało wyrządzone poszkodowanemu (funkcja kompensacyjna).

  • Istnienie prawa karnego oddala ryzyko nadużyć i samowolnego rozsądzania sporów sądowych przez organy władzy państwowej, a także ustalania kar w zależności od własnego widzimisię (funkcja gwarancyjna).

prawo karne zagadnienia