Trybunet.pl | Kompendium wiedzy prawnej >> Prawo karne >> Zasada domniemania niewinności: charakterystyka, akty prawne

Zasada domniemania niewinności: charakterystyka, akty prawne

Zasada domniemania niewinności: charakterystyka, akty prawne
16:13 19/10/2015

Zasada sformułowana w artykule 5., § 1 Kodeksu postępowania karnego ma swoje źródło aż w prawie rzymskim. Obowiązuje zarówno w kraju, jak i na arenie międzynarodowej. Na czym polega i jakie są jej konsekwencje?

Według zasady domniemania niewinności każda osoba, której postawiono zarzuty, jest uznawana za niewinną, póki jej wina nie zostanie udowodniona. Wątpliwości w sprawie, których nie da się usunąć, nie mogą więc być rozstrzygnięte na niekorzyść oskarżonego. To oskarżyciel musi przekonać sąd, że oskarżony popełnił zarzucany mu czyn. Kwestii winy nie można przesądzać aż do wydania wyroku przez sąd I i II instancji. Poza kodeksem karnym prawo to ujęte jest również w Konstytucji RP oraz w dokumentach prawa międzynarodowego:

- zapis w jedenastym artykule pierwszej ustawy Deklaracji Praw Człowieka głosi: Każdy człowiek oskarżony o popełnienie przestępstwa ma prawo, aby uznawano go za niewinnego dopóty, dopóki jego wina nie zostanie mu udowodniona zgodnie z prawem podczas publicznego procesu, w którym miał wszystkie gwarancje konieczne dla swojej obrony,

- według czternastego artykułu drugiej ustawy Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, każda osoba oskarżona o popełnienie przestępstwa ma prawo być uważana za niewinną aż do udowodnienia jej winy,

- w artykule szóstym drugiej ustawy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka pojawia się zapis: Każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za niewinnego do czasu udowodnienia mu winy zgodnie z ustawą.

Zagadnienie domniemania niewinności zostało również poruszone przez Trybunał Konstytucyjny. Zaznacza on, że – mimo iż zasada może być stosowana również w innych postępowaniach represyjnych poza procesem karnym – jej główną rolą jest zagwarantowanie praw dla oskarżonego w trakcie toczącej się sprawy. Z drugiej strony, domniemania niewinności nie można postrzegać na tyle szeroko, by w jakikolwiek sposób ograniczało nadzór nad instytucjami zaufania publicznego czy osłabiało autorytet organów państwowych. Zasady tej nie można także stosować w przypadku każdego naruszania prawa – nie powinna ona usprawiedliwiać czynów jednoznacznie je łamiących, z wyraźnym dowodem winy.

domniemanie niewinności zasada domniemania niewinności